creece

Last update
21.08.2006

Τι πιο ωραίο είναι

 

Τι πιο ωραίο είναι
να είσαι αυτό που είσαι.
Καβαλάρης στο άλογό σου να σταματάς
όπου θέλεις και να κάνεις ότι θέλεις. Κάποιες φορές
τα καταφέρνεις κάποιες όχι. Και η κούραση είναι πιο γρήγορη
απ' τη ζωή και δύσκολη εκτός και αν την ..υποτάξεις σαν ερωμένη,
την κερδίσεις και πλαγιάζεις μαζί της. Τότε μπορεί, λέω μπορεί, να ακούσεις
τη φωνή της, φωνή που μοιάζει σαν απόηχο που αφήνει ένας άδειος κουβάς
που πέφτει σε ξερό μαγγανοπήγαδο... κι εσύ επιμένεις, επιμένεις μέχρι που
κάνεις το πηγάδι και δακρύζει κι ο κουβάς να ανεβοκατεβαίνει και να ποτίζει
γύρα του τις ξέρες... Τότε επανέρχεται η φωνή στα φυσιολογικά της επίπεδα,
φωνή που μοιάζει σαν τη δική σου και σε κρατά δέσμιο...
Πολλές οι ξέρες,
πού να τις αντέξεις...

Του Βάιου Φασούλα

 

email9c
dove2
Banner-vaios

Ελληνικότητα και Εθνική Συνείδηση και οι Συνθήκες για την Ανάπτυξη, την Προαγωγή και την Διατήρησή τους:

Μια Διασπορική Άποψη.

Θανάσης και Πέννη Αναγνώστου
Αδελα
ïδα, Νότια Αυστραλία

 

 

Εισαγωγικά Σχόλια και Παρατηρήσεις

 

Κάτ' αρχήν στην έκθεση τούτη γίνεται μια σύντομη επεξήγηση μερικών όρων και εννοιών κλειδιά για το θέμα μας, όπως για παράδειγμα ελληνικότητα, Διασπορά, ταύτιση με την εθνική καταγωγή (εθνότητα), εθνική ταυτότητα, εθνική συνείδηση και παγκοσμιοποίηση. Στη συνέχεια επιχειρείται μια εξέταση μερικών από τα χαρακτηριστικά της ελληνικότητας και της εθνικής συνείδησης ατόμων ελληνικής καταγωγής που διαβιούν στην Διασπορά. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στο πως εκφράζεται η ελληνικότητα στις χώρες που ζουν, αλλά και μέσα στον ευρύτερο παγκόσμιο χώρο και βασίζεται σε στοιχεία και εμπειρίες που γνωρίζουμε για άτομα ελληνικής καταγωγής στις Νέες Χώρες και κυρίως στην Βόρεια Αμερική, στον Καναδά και στην Αυστραλία. Οι χώρες αυτές έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά -  έχουν την  Αγγλική ως κοινή γλώσσα (αν και ο Καναδάς είναι δίγλωσση χώρα), παρουσιάζουν ομοιότητες σε σχέση με την ιστορία τους, την μεταναστευτική τους πολιτική, τις περιόδους που δέχτηκαν κύματα μεταναστών από την Ελλάδα, τον μεγάλο αριθμό Ελλήνων που εγκαταστάθηκαν σ' αυτές, καθώς επίσης και το σημαντικό γεγονός ότι έχουν παρόμοιες πολιτικές όσον αφορά την εθνική ποικιλομορφία και τον πολυ -πολιτισμό.

 

Η έκθεση επίσης περιγράφει, εν συντομία, τις αλλαγές που έγιναν με την πάροδο του χρόνου σε σχέση με την εγκατάσταση και τα χαρακτηριστικά ατόμων ελληνικής καταγωγής στις παραπάνω χώρες, καθώς επίσης και τις γενεαλογικές διαφορές όσον αφορά την έκφραση της ελληνικότητας και της εθνικής τους συνείδησης. Παρ' όλο που  ο ελληνικής καταγωγής πληθυσμός στην Διασπορά έχει την δική του ιστορία και την δική του ξεχωριστή παροικιακή ζωή, εν τούτοις όμως έχει διατηρήσει την επαφή και τους δεσμούς του με την Ελλάδα, όχι μόνον στο προσωπικό αλλά και στο συλλογικό επίπεδο. Υποστηρίζεται ότι, σε γενικές γραμμές, τα άτομα ελληνικής καταγωγής έχουν έντονη την συναίσθηση της καταγωγής τους, ταυτίζονται σε μεγάλο βαθμό με την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά, κατέβαλαν ιδιαίτερες προσπάθειες για τη διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, της κουλτούρας και της ορθοδοξίας, ιδρύοντας ιδρύματα για την καθιέρωσή τους, εργάστηκαν με πείσμα και συνέπεια για την πολιτικοποίηση των ενδιαφερόντων και συμφερόντων που αναφέρονται στην ελληνικότητά τους, και με προθυμία δικτυώθηκαν κατάλληλα στο τοπικό, στο εθνικό και στο παγκόσμιο επίπεδο για την προώθησή τους. Είναι επίσης γεγονός ότι ο ελληνικής καταγωγής πληθυσμός της Διασποράς πρόσφερε ό,τι μπορούσε σε εθνικά και άλλα θέματα που συμπίπτουν  με τα συμφέροντα των Ελλήνων μέσα στον ελληνικό χώρο, όπως για παράδειγμα το Κυπριακό και τα μάρμαρα του Παρθενώνα. Ο Ελληνισμός της Διασποράς επέδειξε πάθος για τέτοια θέματα και αγωνίστηκε για δίκαιες και συμφέρουσες εθνικές λύσεις. Παρ' όλο που τέτοια συμφέροντα θεωρούνται κυρίως ελληνικά εθνικά θέματα, έχουν την ιδιότητα να επενεργούν ως απειλή για την ταυτότητα ατόμων ελληνικής καταγωγής στην Διασπορά.

 

Χωρίς αμφιβολία οι ελληνικής καταγωγής πολίτες στην Διασπορά εκμεταλλεύτηκαν τις ευκαιρίες που τους παρουσιάστηκαν και διέπρεψαν στο προσωπικό τους επίπεδο και συνάμα συνέβαλλαν στην ελληνική παροικιακή ζωή στην Διασπορά.  Παράλληλα μ' αυτό πρέπει να εκτιμήσουμε και την τεράστια προσφορά τους προς την Ελλάδα, ιδιαίτερα τα τελευταία πενήντα χρόνια. Πιστεύουμε ότι στο μέλλον αυτή η προσφορά θα είναι μεγαλύτερη κυρίως λόγω του αντίκτυπου της παγκοσμιοποίησης.

 

Στην έκθεση τούτη θεωρείται ως δεδομένο ότι η ελληνικότητα και η εθνική συνείδηση είναι αρετές πού αξίζει να διατηρηθούν και να προαχθούν και πιστεύουμε ότι κάτι τέτοιο βρίσκει σύμφωνους τους Έλληνες της Ελλάδας και τον ελληνισμό της Διασποράς. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα που αναφέρονται στις προσπάθειες του  ελληνισμού της Διασποράς για την διατήρηση και την προαγωγή της ελληνικότητας και της ελληνικής εθνικής συνείδησης. Μάλιστα πολλές φορές οι Έλληνες της Διασποράς δούλεψαν χέρι με χέρι με τους Έλληνες της Ελλάδας σε τομείς όπως η διατήρηση της γλώσσας, του πολιτισμού γενικά και της ελληνορθόδοξης πίστης. Δεν έλειψαν όμως από καιρού εις καιρόν και κάποιες προστριβές (άλλωστε τι Έλληνες θα ήμασταν!) όπως, για παράδειγμα, στην περίπτωση της εκκλησίας και πως αυτή βλέπει τον ρόλο και την θέση της στην ζωή του Έλληνα της Διασποράς και την σχέση της με το μητροπολιτικό κέντρο.

Τελικά τούτη η έκθεση διερευνά στρατηγικές που στοχεύουν στη ανάπτυξη, στην προαγωγή και στην διατήρηση της ελληνικότητας και της εθνικής συνείδησης για άτομα ελληνικής καταγωγής στην Διασπορά και ιδιαίτερα για άτομα Τρικαλινής καταγωγής. Οι στρατηγικές που προτείνονται εδώ βασίζονται κυρίως στην επιμονή και στην σημασία της ελληνικής εθνικής ταυτότητας στην Διασπορά, και επί πλέον στο πως οι ανάγκες τους σχετίζονται με την ελληνικότητά τους και την εθνική τους συνείδηση. Οι στρατηγικές που υποδεικνύονται λαμβάνουν επίσης υπ' όψιν και τον αντίκτυπο του φαινόμενου της παγκοσμιοποίησης και οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι αλλαγές που επιφέρει η παγκοσμιοποίηση προσφέρουν μεγαλύτερες και περισσότερες ευκαιρίες για την ενδυνάμωση των σχέσεων και των δεσμών, καθώς επίσης και ευκαιρίες για την ανταλλαγή απόψεων μεταξύ ατόμων ελληνικής καταγωγής στην Διασπορά και της Ελλάδας - κατά μερικούς, του κέντρου και της περιφέρειας. Επί πλέον γίνεται και μια παρατήρηση, ότι δηλαδή οι σχέσεις μεταξύ του ελληνισμού της Διασποράς και της Ελλάδας γίνονται όλο και περισσότερο περίπλοκες και πιθανόν σε σχέση με ορισμένα θέματα να οδηγήσουν σε ένταση, εκτός και αν η Ελλάδα δείξει περισσότερη κατανόηση και διάθεση για αναγνώριση των δικαιωμάτων και συμφερόντων του ελληνισμού της Διασποράς και την συμβολή του στην Ελλάδα και στον ελληνισμό γενικότερα. Θα προσθέσουμε εδώ ότι άτομα ελληνικής καταγωγής στην Διασπορά το βρίσκουν κάπως δύσκολο να εκτιμήσουν την τάση και την στάση, που επικρατούν στην Ελλάδα, να βλέπει κανείς τα εθνικά θέματα της Ελλάδας και τα συμφέροντα του ελληνισμού της Διασποράς με βάση την κομματική ιδεολογία και τα κομματικά συμφέροντα - πολλές φορές, εξ αιτίας τους, δημιουργήθηκαν προβλήματα σε φιλότιμες προσπάθειες, και μάλιστα σε δύσκολους καιρούς, για σοβαρά θέματα. Η απαλλαγή από κομματικές υποκειμενικότητες και η υποταγή στα εθνικά συμφέροντα θα πρέπει ίσως να είναι πιο εύκολα πράγματα.

 

Κεντρικοί Όροι και Έννοιες

 

Η μετανάστευση από την Ελλάδα προς τις Νέες Χώρες άρχισε πριν από 150 χρόνια περίπου και κατά περιόδους είχε μάλιστα μαζικό χαρακτήρα. Το ίδιο συνέβη και με την μετανάστευση από άλλες χώρες της Ευρώπης και πρόσφατα από την Ασία και την Νότια Αμερική. Οι λόγοι της μετακίνησης προς τις Νέες Χώρες ποικίλουν αλλά ως επί το πλείστον ήταν οικονομικής φύσης (ιδιαίτερα στην περίπτωση των Ελλήνων) και σε μικρότερο βαθμό σχετίζονταν με την αναζήτηση ασύλου λόγω διωγμών για τις θρησκευτικές ή τις πολιτικές τους πεποιθήσεις.

Είναι γενικά αποδεκτό ότι η μετανάστευση ήταν κύριος παράγοντας της ανάπτυξης των  Νέων Χωρών και γι' αυτόν το λόγο συχνά αποκαλούνται χώρες μεταναστών. Συνεπώς δεν παραξενεύει το γεγονός ότι είναι πλούσιες σε υλικό και μελέτες που σχετίζονται με την διαδικασία της μετανάστευσης και της εγκατάστασης, των εμπειριών των μεταναστών κατά διαφορετικές περιόδους της ιστορίας τους , την ανάπτυξη των εθνικών κοινοτήτων και παροικιών, την επίδραση της ποικιλομορφίας όσον αφορά τις φυλετικές σχέσεις, την γλώσσα, την θρησκεία, την κουλτούρα και άλλους παράγοντες καθώς επίσης και την προαγωγή της συνεκτικότητας σε τέτοιες περιπτώσεις. Σ' αυτό το πλαίσιο η κατανόηση και η σωστή χρήση ορισμένων εννοιών και όρων είναι απαραίτητη για την εκτίμηση και αξιολόγηση αυτών των εργασιών. Σ' αυτές τις έννοιες περιλαμβάνονται και οι ακόλουθες: μετανάστευση (προς και από), αφομοίωση, απομόνωση, ενσωμάτωση, κουλτούρα, δι-πολιτιστικός, δίγλωσσος, πολιτιστική διαφοροποίηση, πολιτιστικός πλουραλισμός, πολυ-πολιτισμικός, ανεκτικότητα, συνοχή, Έλληνας, ελληνικότητα, εθνική καταγωγή, εθνότητα, εθνική ποικιλομορφία, εθνική ταυτότητα, έθνος, εθνικός, πολυεθνικός, εθνικισμός, εθνική συνείδηση, πολίτης, υπηκοότητα, Διασπορά, παγκοσμιοποίηση και άλλες.

Οι παραπάνω όροι και έννοιες έχουν πλατιά χρήση αλλά, στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει να κατανοηθούν σε σχέση με την ανάπτυξη της ελληνικής Διασποράς, κυρίως στις Νέες Χώρες. Συγκεκριμένα υπάρχει ανάγκη κατανόησης της ιστορίας της μετανάστευσης των Ελλήνων, της εγκατάστασης και της διαμόρφωσης των ελληνικών παροικιών σ'αυτές τις χώρες, της ανάπτυξης και της διατήρησης της ελληνικής εθνικής ταυτότητας, της επίδρασης στις διάφορες πολιτικές, όπως για παράδειγμα την αφομοίωση, την ενσωμάτωση και στον πολύ-πολιτισμό και της επίδρασης, στις κοινωνίες που βρέθηκαν, από έναν εθνικώς ποικιλόμορφο  πληθυσμό, πάνω στην ανάπτυξη και διατήρηση της ελληνικής ταυτότητας. Η λεπτομερής επεξεργασία των όρων και εννοιών που αναφέραμε πιο πάνω δεν είναι μάλλον του παρόντος, αλλά αξίζει όμως τον κόπο να εξετάσουμε εν συντομία μερικές απ' αυτές γιατί έχουν ιδιαίτερη και άμεση σχέση με το θέμα μας. Διαλέξαμε τις: Διασπορά, εθνότητα και εθνική ομάδα, ελληνικότητα, εθνική συνείδηση, παγκοσμιοποίηση και υπηκοότητα.

 

Διασπορά

 

Ο όρος Διασπορά αναφέρεται σε οποιαδήποτε άτομα ή μέλη μιας εθνικής ομάδας που αναγκάστηκαν διά της βίας ή πείστηκαν να εγκαταλείψουν και να μετακινηθούν από τον παραδοσιακό τους εθνικό χώρο, είναι διασκορπισμένοι ανά τον κόσμο και αναφέρεται επίσης στις επακόλουθες εξελίξεις της διασκόρπισης και του πολιτισμού τους ( Wikipedia, 2006). Ο Clifford (1999), ο οποίος μελέτησε και τις εργασίες πολλών άλλων,  πιστεύει ότι τα κύρια χαρακτηριστικά της Διασποράς είναι:     

 

".... μια ιστορία διασκόρπισης, μύθοι και αναμνήσεις από την γενέτειρα, απομόνωση στην καινούργια χώρα (αφιλόξενη;), επιθυμία για ενδεχόμενη επιστροφή, συνεχή υποστήριξη από την γενέτειρα και μια συλλογική ταυτότητα που καθορίζεται από αυτήν την σχέση (σελ. 284).

 

Ο Clifford προσθέτει όμως ότι αυτά τα χαρακτηριστικά αντιπροσωπεύουν τον ιδανικό τύπο της Διασποράς και ότι σπάνια συνυπάρχουν στη σημερινή εποχή της αυξανόμενης μετανάστευσης, παγκόσμιας επικοινωνίας και μεταφορών, παραγόντων που ενθαρρύνουν, όπως θα λέγαμε, το "όπου γης και πατρίς" και τα συχνά ταξίδια από μια χώρα στην άλλη. Αν προσθέσουμε σ' αυτό το φαινόμενο τις πολυ-πολιτισμικές πολιτικές και την αυξανόμενη ποικιλομορφία των Νέων Χωρών, παράγοντες που τις καθιστούν φιλόξενες χώρες, τότε είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς ότι τα χαρακτηριστικά της Διασποράς που αναφέρθηκαν πιο πάνω, άλλαξαν κατά πολύ τα περασμένα 50 χρόνια. Κάτι άλλο, εξ ίσου σημαντικό, είναι το γεγονός ότι η πλειοψηφία των Ελλήνων μεταναστών στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, στον Καναδά και στην Αυστραλία, ήταν εθελοντές μετανάστες, και παρ' όλο που μερικοί επέστρεψαν στην Ελλάδα και άλλοι πιθανόν να σχεδιάζουν την επιστροφή τους, η συντριπτική πλειοψηφία, και αυτό ισχύει και για τους απογόνους τους, προτίμησε να συνεχίσει να ζει εκτός Ελλάδος. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του ιδανικού τύπου της Διασποράς που δεν ισχύει  στην περίπτωση της εγκατάστασης των Ελλήνων στις Νέες Χώρες, είναι η συνεχής υποστήριξη από τη γενέτειρα. Χωρίς να θέλουμε να παραβλέψουμε ή να υποτιμήσουμε τις προσπάθειες των ελληνικών κυβερνήσεων τα τελευταία χρόνια, σε γενικές γραμμές ήταν οι 'Ελληνες μετανάστες των Νέων Χωρών ( το ίδιο ισχύει και για τις Ευρωπαïκές χώρες) και οι απόγονοί τους που συμπαραστάθηκαν στην Ελλάδα, και μάλιστα ποικιλοτρόπως ( έχει ξαναειπωθεί, η καλύτερη επένδυση που έκανε ποτέ η Ελλάδα ήταν να "διώξει" τα παιδιά της - για την οικονομική μετανάστευση μιλάμε).

 

Η χρήση του όρου Διασπορά σε τούτη την έκθεση αναφέρεται στον πληθυσμό Ελληνικής καταγωγής που κατοικεί εκτός Ελλάδας. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου εξωτερικών της Ελλάδας, ο ελληνικής καταγωγής  πληθυσμός της Διασποράς κυμαίνεται μεταξύ 2.500.000 και 5.607.950 . Οι αριθμοί για τις Νέες Χώρες είναι μεταξύ 1.213.000 και 3.000.000 στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, 175.000 και 700.000 στην Αυστραλία και 215.000 και 450.000 στον Καναδά. Οι πηγές γι' αυτούς τους αριθμούς ποικίλουν, και οπωσδήποτε περιλαμβάνουν τις τελευταίες απογραφές, αλλά υπάρχουν σοβαρές υποψίες ότι οι αριθμοί είναι μάλλον "παραφουσκωμένοι", και περιλαμβάνουν άτομα που έχουν μάλλον πολύ χαλαρούς δεσμούς με την ελληνική γενιά. Εν πάση περιπτώσει ο πληθυσμός είναι πολύ σημαντικός και αποτελεί την βάση για τα πολυάριθμα ιδρύματα που στηρίζουν τον ελληνισμό σ' αυτές τις χώρες. Αυτά τα ιδρύματα και οι οργανισμοί, με τις αλλαγές που έφερε ο χρόνος, αντικατοπτρίζουν την προσαρμογή των Ελλήνων μεταναστών και των απογόνων τους στις Νέες Χώρες και κατά συνέπεια  δεν είναι απλώς ιδρύματα που ιδρύθηκαν από Έλληνες που μετατοπίστηκαν από την Ελλάδα. Ας το χωνέψουμε λοιπόν - αντιπροσωπεύουν καινούργιες μορφές ελληνισμού με γερά θεμέλια την ελληνική κληρονομιά, και καλά θα κάνουμε να μιλάμε όχι για ελληνισμό αλλά για ελληνισμούς που τους χαρακτηρίζουν η συνεχής διαμόρφωση και η δημιουργικότητα.

 

Ταύτιση με βάση τα εθνικά χαρακτηριστικά και εθνική ομάδα

 

Η ταύτιση με βάση τα εθνικά χαρακτηριστικά είναι μια από τις κύριες έννοιες στην μελέτη του φαινόμενου της μετανάστευσης και του πολυ-πολιτισμού, και σημαίνει κάτι πολύ περισσότερο από αναφορά στους δεσμούς ( και από τούς οποίους ο όρος προέρχεται). Ένας απλός ορισμός είναι ότι η ταύτιση αυτή είναι αίσθημα ( με την έννοια του ανήκω) που έχει κάποιος για άλλους με τους οποίους έχει κοινό πολιτισμό, καταγωγή, γλώσσα και άλλα χαρακτηριστικά που τους ξεχωρίζουν από άλλες ομάδες.

Η έννοια της ταύτισης με βάση τα εθνικά χαρακτηριστικά είναι ριζωμένη στην ιδέα της δημιουργίας ομάδων με κοινά διακριτικά την εθνικότητα, την καταγωγή, τη θρησκεία, τη γλώσσα, τον πολιτισμό και τις παραδόσεις. Άτομα που αισθάνονται ότι παρουσιάζουν ομοιότητες σε σχέση με τα χαρακτηριστικά αυτά, και συνάμα διαχωρίζονται με βάση ακριβώς τα ίδια  χαρακτηριστικά από την ευρύτερη κοινωνία, συνέρχονται και συγκροτούν ομάδες και θεωρούν τους εαυτούς τους διαφορετικούς από μέλη άλλων ομάδων, με τους οποίους βρίσκονται συγχρόνως σε μια σχέση αλληλεπίδρασης. Τα παραπάνω είναι βασικά για την κατανόηση των λόγων που οδηγούν στην θέσπιση θεσμών και την ίδρυση άλλων οργανισμών ( όπως η ίδια η παροικία, σχολεία, εκκλησίες, λέσχες, σύλλογοι, κ.λ.π.) των Ελλήνων μεταναστών και των απογόνων τους, δηλ. φορέων για την διατήρηση και την συνέχιση της γλωσσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.

 

Ελληνικότητα

 

Οι εκφράσεις της ταύτισης με βάση τα εθνικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων μεταναστών και των απογόνων τους είναι, στην πραγματικότητα, εκφράσεις της ελληνικότητάς τους. Για τους μετανάστες της πρώτης γενιάς στις Νέες Χώρες αυτό ήταν πάντοτε πολύ απλό. Να βρούνε τρόπους και μέσα για την εξάσκηση και διατήρηση της ελληνικής γλώσσας, των ηθών και εθίμων, και της ελληνορθόδοξης πίστης - χαρακτηριστικά που τους ξεχωρίζουν από άλλες ομάδες. Κατά συνέπεια οι προσπάθειές τους, τα πρώτα χρόνια, στράφηκαν στην ίδρυση ενός πολύπλευρου οργανισμού, της Κοινότητας, η οποία  εν συνεχεία φρόντισε για την οργάνωση εκκλησιών και σχολείων, και σε μέρη που οι αριθμοί από διάφορες περιοχές της Ελλάδος το επέτρεπαν, ιδρύθηκαν και σύλλογοι.

Ένα από τα θέματα που απαντάται συχνά σε μελέτες σε σχέση με άτομα ελληνικής καταγωγής στις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Καναδά και στην Αυστραλία, είναι το αν η ελληνικότητα, δηλ. η ελληνική ταυτότητα, γλώσσα, θρησκεία και πολιτισμός, μπορεί, και σε ποιό βαθμό μπορεί, να επιζήσει σ' αυτές τις χώρες.

Δέν γνωρίζουμε πολλά πράγματα για το πως μπορεί να "μετρηθεί", και με πόση ακρίβεια, η ελληνικότητα, αλλά ούτε και μας παραξενεύει το γεγονός ότι δεν είναι κάτι που μάλλον επιχειρήθηκε. Εν πάση περιπτώσει όμως, οι εκφράσεις της ταύτισης με βάση τα ελληνικά εθνικά χαρακτηριστικά στην Διασπορά δείχνουν ότι η ελληνικότητα είναι ζωντανή, αναπτύσσεται και θα επιζήσει. Αξίζει επίσης να σημειώσουμε εδώ ότι η χρήση των όρων Έλληνας, Ελληνικός και Ελληνισμός, σε αντίθεση με τους όρους Greek , Greekness, αυξάνεται , κατά την γνώμη μας, και αυτό οδηγεί στην ταύτιση με την πλατύτερη έννοια των όρων.

 

Εθνική Συνείδηση

 

Ο όρος εθνική συνείδηση αναφέρεται στη συλλογική ταυτότητα κάποιου, ακριβώς όπως και ο όρος εθνική ταυτότητα. Η εθνική συνείδηση των Ελλήνων στην Ελλάδα και η ελληνική εθνική συνείδηση του ελληνισμού της Διασποράς αναφέρονται στην ίδια συλλογική ταυτότητα  καθ' ότι περικλείουν χαρακτηριστικά τα οποία είναι κοινά, όπως η ελληνική γλώσσα, η θρησκεία, η καταγωγή, και η κληρονομιά του πλούσιου πολιτισμού της αρχαίας Ελλάδας.

Η συλλογική ταυτότητα, και στην οποία η εθνική συνείδηση αναφέρεται,  περιλαμβάνει και το ελληνικό έθνος, και παρ' όλο που ο ελληνισμός της Διασποράς αγωνίστηκε για σκοπούς που ήταν και εθνικοί σκοποί της Ελλάδας, είναι μάλλον απίθανο οι προσπάθειές τους να έχουν αγγίξει όλα αυτά που περικλείονται στην έννοια του ελληνικού έθνους - αλλά πάλι που ξέρουμε,  πιθανόν ούτε και οι Έλληνες στην Ελλάδα να  έχουν κάνει κάτι τέτοιο.

Ο Γιώργος Χουλιάρας(1993) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει μια στενή σχέση μεταξύ εθνικισμού και πολιτισμού, και συγκεκριμένα αναφέρει: (Η  μετάφραση δική μας).

 

" Ο σύγχρονος πολιτισμός είναι η σκηνή πάνω στην οποία το δράμα του εθνικισμού συνεχίζει να παίζεται. Πολιτισμός είναι ένας τρόπος ζωής καθώς και μια γενική διαδικασία πνευματικής και συγκεκριμένης καλλιτεχνικής παραγωγής......... τούτες οι δίδυμες διαστάσεις θεωρούνται ως το οριστικό στίγμα κάθε ομάδας που βρίσκεται στα πρόθυρα της εμφάνισής της ως έθνος.........Μελέτες στον σύγχρονο πολιτισμό είναι αυτομάτως και μελέτες στον εθνικισμό. Τούτο δεν είναι τίποτα το ιδιαίτερα Ελληνικό." (σελ. 82).

 

Ο Χουλιάρας αναπτύσσει το επιχείρημα ότι ο πολιτισμός και η κληρονομιά είναι πράγματα που "ανακαλύπτονται" (δηλ. με την έννοια της δημιουργικής αναμόρφωσης) συνεχώς και αυτό ακριβώς συμβαίνει με οτιδήποτε είναι αυτό που είναι Ελληνικός πολιτισμός - σ' αυτή την διαδικασία, ο Χουλιάρας ισχυρίζεται, συνέβαλε και ο Ελληνικής καταγωγής πληθυσμός της Διασποράς, και αναφέρεται στην "αναβίωση του Καβάφη" λέγοντας το εξής:

 

"Μέχρι τώρα είναι  γνωστός ως ο μεγάλος Έλληνας ποιητής που έζησε εκτός Ελλάδος. Είναι καιρός να αναγνωριστεί ως πράγματι ο ποιητής της μεγάλης Ελληνικής Διασποράς" (σελ. 120).

 

Ο Χουλιάρας αναφέρεται επίσης στις συνέπειες για το Ελληνικό έθνος και τον Ελληνικό πολιτισμό που προκύπτουν από την αυξανόμενη παγκοσμιοποίηση και πιστεύει ότι η παγκοσμιοποίηση θα προσφέρει την δυνατότητα στους Έλληνες της Διασποράς να συμμετάσχουν πιο εύκολα στην διαμόρφωση του Ελληνικού πολιτισμού. Αναφέρεται επίσης στην καινούργια Ευρώπη, σαν αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης, και τονίζει την αλληλεπίδραση μεταξύ Ελλάδος και Ευρώπης και την σημασία της για το τοπικό και το εθνικό επίπεδο.

 

 

Παγκοσμιοποίηση

 

Ο όρος παγκοσμιοποίηση αναφέρεται στην διαδικασία χάρις στην οποία κάτι αποκτά παγκόσμιες διαστάσεις σε αντίθεση με την περίπτωση που θα σχετίζονταν μόνον με το τοπικό επίπεδο (λεξικό Oxford. 1999). Ο όρος χρησιμοποιείται επίσης για την περιγραφή της αυξανόμενης παγκόσμιας δραστηριότητας και εξελίξεων, καθώς επίσης και των συνεπειών αυτών των εξελίξεων. Ειδικότερα ο όρος χρησιμοποιείται για αναφορά στις αλλαγές που έγιναν σε παγκόσμια κλίμακα, και πιο συγκεκριμένα σε τομείς όπως το εμπόριο και οι επικοινωνίες, με επιπτώσεις στο τοπικό επίπεδο και οι οποίες είναι πέραν της δυνατότητας για έλεγχο από οποιαδήποτε ξεχωριστή χώρα. Οι επιπτώσεις, οι οποίες και οι ίδιες είναι αναπόσπαστο κομμάτι των παγκόσμιων εξελίξεων, συμπεριλαμβάνουν την μείωση της σημασίας των γεωγραφικών συνόρων μεταξύ περιοχών, την αλληλεξάρτηση της παγκόσμιας κοινότητας και την ανάγκη ίδρυσης διεθνικών διοικητικών ιδρυμάτων και οργανώσεων με βασικό γνώρισμα τον σεβασμό της ανεξαρτησίας των κρατών (Dixon and McCorquodale, 2000; Falk, 1999; Keohane, 2002; and Van Tuijil, 1999).

Ο Jusdanis (1995) κάνει μερικές ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις γύρω από την παγκοσμιοποίηση, την έννοια του έθνους και τα άτομα ελληνικής καταγωγής στην Διασπορά. Περιληπτικά αναφέρει:

«Η παγκόσμιοι χείμαρροι των μαζικών μέσων ενημέρωσης δημιουργούν έναν διεθνή πολιτισμό  - ένα καινούργιο φαινόμενο που οργανώνεται πέραν των εθνικών συνόρων».

 

Σε έναν κόσμο που όλα συμπλέκονται ....... θα καταντήσει όλο και πιο δύσκολο να υπάρχουν ομοιογενείς πολιτισμοί και αυτόνομες πολιτείες, και το κράτος θα είναι μια από τις απώλειες, καθώς θα καταστεί πολιτικά και οικονομικώς περιττό.

Όλες οι κοινωνίες θα γίνουν όλο και περισσότερο μπερδεμένες και ο ελληνισμός θα επαναπροσδιοριστεί, όπως έγινε και στο παρελθόν.

 

Ο Jusdanis είναι αισιόδοξος για το μέλλον του ελληνισμού και πιστεύει ότι τα άτομα ελληνικής καταγωγής θα παίξουν κάποιο ρόλο σ' αυτό. Και εξηγεί:

 

"Η αύξηση νέων κοινοτήτων της Διασποράς στις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Καναδά, και στην Αυστραλία.....επιβεβαιώνει την ύπαρξη ελληνικών ταυτοτήτων οι οποίες δεν είναι εθνικές και συνδέονται περισσότερο με την παράδοση παρά με μια συγκεκριμένη περιοχή. Τούτη η υπερεθνική επέκταση του ελληνισμού θα τραβήξει, χωρίς αμφιβολία, μεγαλύτερη προσοχή και θα επηρεάσει τους καιρούς μας.......... πρέπει να ξανασκεφτούμε την σχέση μεταξύ Ελλάδας και αυτών στο εξωτερικό που εγείρουν αξιώσεις ότι έχουν κάποιο είδος συγγένειας με τον ελληνισμό...... την εποχή που τα σύνορα μεταξύ του κέντρου και της περιφέρειας είναι πράγματι θολά, η Διασπορά προσφέρει άλλες μορφές παγκόσμιου τύπου αλληλεξαρτήσεων...... (σελ. 110-111) .

 

Οι ιδέες του Jusdanis δεν διαφέρουν μ' αυτές του Χουλιάρα . Και οι δυό τους αναγνωρίζουν τις αναπόφευκτες συνέπειες της παγκοσμιοποίησης και το ότι με την πάροδο του χρόνου ο ελληνικός πολιτισμός κατά τον Χουλιάρα, και ο ελληνισμός στην περίπτωση του Jusdanis θα επαναπροσδιοριστεί και οι Έλληνες της Διασποράς θα παίξουν σπουδαίο ρόλο σ' αυτήν την διαδικασία.

Επί πλέον οι γενικές μελέτες πάνω στις συνέπειες της αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης δείχνουν ότι το τοπικό, το διεθνές και το παγκόσμιο θα καταντήσουν τα επίκεντρα της αλληλοεπίδρασης και της επικοινωνίας. Για την Ελλάδα τούτο σημαίνει ότι οι επαρχιακές περιοχές θα αποκτήσουν μεγαλύτερη σπουδαιότητα και αλλαγές θα γίνονται εκεί σχεδόν ταυτόχρονα  με τις αλλαγές στις μεγάλες πόλεις - κάποιος που κατοικεί εδώ στα Τρίκαλα θα μπορεί να επηρεάσει καταστάσεις και να επιφέρει αλλαγές σε διεθνή και παγκόσμια κλίμακα, και ο ίδιος θα επηρεαστεί από παγκόσμιες αλλαγές τόσο εύκολα όσο αν κατοικούσε στην Αθήνα.

 

Υπηκοότητα

 

Ο όρος υπηκοότητα θεωρείται πρωταρχικά ως έχων νομική υπόσταση - είναι δηλ. ένδειξη του αν κάποιος αναγνωρίζεται ως πολίτης μιας χώρας  (όχι απαραίτητα κάτοικος) και φυσικά με τις νομικές συνέπειες που αυτή η ιδιότητα εμπεριέχει (Rubenstein, 2001). Σε χώρες, όπως η Αυστραλία, εκδηλώνεται όλο και περισσότερο ενδιαφέρον για τις άλλες πλευρές της υπηκοότητας που αναφέρονται στην ιδιότητα μέλους σε μια κοινότητα και την συμμετοχή σ' αυτήν την κοινότητα με απώτερο σκοπό το γενικό καλό. Προγράμματα που σχετίζονται με την αγωγή του πολίτου προωθούνται και το περιεχόμενό τους αναφέρεται στην δημοκρατική κληρονομιά και παραδόσεις της Αυστραλίας, την δημόσια διοίκηση και αρετές και αξίες όπως ελευθερία, ανεκτικότητα, σεβασμός, υπευθυνότητα και συμμετοχή. Η Αυστραλία αναγνωρίζει την διπλή υπηκοότητα και Αυστραλοί πολίτες υποχρεούνται να ψηφίσουν στις εθνικές εκλογές.

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι πολλές απ' αυτές τις έννοιες που αναφέραμε μέχρι τώρα είναι αξεδιάλυτα συνδεδεμένες, και ιδιαίτερα  οι έννοιες ελληνικότητα και εθνική συνείδηση που είναι το κύριο θέμα μας.

 

 

Ελληνικότητα και εθνική συνείδηση ατόμων Ελληνικής καταγωγής στην Διασπορά (έκφραση, οργάνωση, ανάγκες και φιλοδοξίες).

 

Ο χρόνος που έχουμε για τούτη την ομιλία δεν είναι αρκετός για να αναφερθούμε με λεπτομέρειες στην ιστορία της εγκατάστασης των Ελλήνων μεταναστών και των απογόνων τους στην Διασπορά, τις εκφράσεις της ελληνικότητας και της εθνικής τους συνείδησης καθώς και στον σημαντικό τομέα της ανάπτυξης των ελληνικών κοινοτήτων στην Διασπορά. Αντί γι' αυτό όμως θα συνοψίσουμε τα κύρια χαρακτηριστικά που τις καθορίζουν και τα οποία μαρτυρούν την ύπαρξη μιας ζωντανής ελληνικότητας και εθνικής συνείδησης στην Διασπορά.

  • Είναι, πιστεύουμε, σημαντικό να γνωρίζουμε ότι στις Νέες Χώρες η ελληνικότητα και η εθνική συνείδηση εκφράζονται μέσα σ' ένα πλαίσιο εθνικής ποικιλομορφίας και πολύ-πολιτισμού που παρέχει στους κατοίκους, ανεξαρτήτως καταγωγής, το δικαίωμα να εκφράσουν την πολιτιστική τους κληρονομιά, να έχουν δικαιώματα ίσης μεταχείρισης και ευκαιρίες, ενώ παράλληλα δεσμεύονται να στηρίξουν τα βασικά συμφέροντα της χώρας, τα διάφορα ιδρύματα και την γλώσσα της. Πολιτικές αυτού του είδους αναγνωρίζουν επίσης και τα οφέλη μιας πολυ-πολιτισμικής κοινωνίας για το ίδιο το κράτος.
    • Οι Έλληνες μετανάστες με τους απογόνους τους ίδρυσαν εδώ και πολλά χρόνια παροικίες ολόκληρες με οργανισμούς, διάφορα δίκτυα για κοινωνική στήριξη, αθλητικές οργανώσεις, εκκλησίες, σχολεία, τοπικούς συλλόγους, γηροκομεία, κέντρα πρόνοιας, πολιτιστικούς και τόσους άλλους οργανισμούς και ιδρύματα μέσω των οποίων οι ανάγκες τους και η ελληνικότητά τους στηρίζονται και εκφράζονται.
    • Περισσότερο πρόσφατες εκφράσεις ελληνικότητας παρατηρούνται σε σχέση με μεταγενέστερες γενιές ατόμων ελληνικής καταγωγής, και οι οποίες αντιπροσωπεύουν κυρίως τα συγκεκριμένα ενδιαφέροντά τους, όπως για παράδειγμα πολιτιστικής φύσης οργανισμοί, επαγγελματικές ενώσεις, ακαδημαïκές επιδιώξεις σε σχέση με την έννοια του ελληνισμού, εμπορικά ενδιαφέροντα, ακόμη και καθιέρωση εδρών ελληνικών σπουδών σε διάφορα πανεπιστήμια με την υποστήριξη της ευρύτερης ελληνικής παροικίας.
    • Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι υπάρχουν μεγάλες ομοιότητες όσον αφορά τους στόχους και σκοπούς πρόσφατων οργανισμών και αυτών που ιδρύθηκαν από τους πρώτους μετανάστες, δηλ. αναφορά σε βοήθεια σε άτομα με συγκεκριμένες ανάγκες, διδασκαλία και προαγωγή της ελληνικής γλώσσας, του πολιτισμού, και δραστηριότητες που προάγουν την ελληνικότητα, όπως οι καλές τέχνες ή ακόμα και ελληνικά εθνικά θέματα.
    • Παρατηρείται, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, ότι αρκετοί οργανισμοί της Διασποράς αρχίζουν να αναπτύσσουν επαφές και να δικτυώνονται σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο με σκοπό την προώθηση κοινών συμφερόντων.
    • Υπάρχουν πολλά άτομα ελληνικής καταγωγής που δεν είναι άμεσα αναμεμειγμένα με τις ελληνικές παροικίες και έχουν διαπρέψει σε τομείς και επαγγέλματα , αλλά η ταύτισή τους με την ελληνική τους καταγωγή συχνά αντανακλάται στην εργασία τους.
    • Στην Αυστραλία όλοι σχεδόν οι Έλληνες μετανάστες έχουν πάρει την Αυστραλιανή υπηκοότητα (μεγαλύτερο ποσοστό από κάθε άλλη εθνική ομάδα). Έτσι λοιπόν δεν μιλάμε για Τρικαλινούς απόδημους ή Τρικαλινούς στο εξωτερικό αλλά για Αυστραλούς Τρικαλινής καταγωγής, οι οποίοι, όπως και άλλοι, είναι και Έλληνες υπήκοοι, μιλούν ελληνικά, ακολουθούν τις παραδόσεις τους, διδάσκουν τα παιδιά τους ελληνικά, πολιτικοποιούν θέματα που σχετίζονται με τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα, και θα μπορούσαν ακόμη και να ψηφίσουν στις ελληνικές εθνικές εκλογές αν η Ελλάδα, που τόσο αγαπάει τα παιδιά της, τους πολίτες της, τους επέτρεπε να ψηφίσουν - δεν ξέρουμε αν αυτό είναι κρίμα ή ντροπή ή υπερβολική....αγάπη ή απλώς παραδοσιακό ελληνικό φαινόμενο!!
    • Πρέπει επίσης να τονίσουμε ότι άτομα ελληνικής καταγωγής ενσωματώνονται ή ενσωματώθηκαν σε κοινωνίες που η εθνική ποικιλομορφία εκτιμάται ιδιαίτερα, και επί πλέον αυτοί πού γεννήθηκαν, για παράδειγμα, στην Αυστραλία, επαναπροσδιορίζουν την ελληνικότητά τους μέσα σ' αυτά τα πλαίσια και περιβάλλον, αλλάζουν οι ίδιοι, όπως αλλάζει και ο χαρακτήρας των ιδρυμάτων τους, αλλά ακόμα εκτιμούν την ελληνική τους κληρονομιά. Πρέπει να εκτιμήσουμε ιδιαίτερα την σημασία της κοινωνικοποίησης μέσα σ' ένα πολυ-πολιτισμικό περιβάλλον και το γεγονός ότι αυτό ενεργεί σαν παράγοντας που υποβοηθεί την διατήρηση της ελληνικής τους κληρονομιάς και ταυτότητας.
    • Τούτον τον καιρό, ίσως περισσότερο από κάθε άλλη φορά, άτομα ελληνικής καταγωγής συμμετέχουν συγχρόνως στην ελληνική παροικία και στην ευρύτερη κοινωνία, καθώς επίσης βρίσκονται και σε επαφή, περισσότερο σήμερα, με Έλληνες στην Ελλάδα και στην Διασπορά. Εν μέρει τουλάχιστον αυτό οφείλεται στην παγκοσμιοποίηση.
    • Η παγκοσμιοποίηση κατέστησε την επικοινωνία μεταξύ Ελλήνων στην Ελλάδα και στην Διασπορά, αλλά και μεταξύ Ελλήνων της Διασποράς, πιο εύκολη από πριν και τούτο άνοιξε τον δρόμο για καινούργια δίκτυα και "συμμαχίες" για την προαγωγή της ελληνικότητας και τα συμφέροντά τους.  Το ίδιο, φανταζόμαστε, ότι μπορούμε να πούμε για τις ελληνικές κυβερνήσεις  - για τα συμφέροντά τους μιλάμε!!
  • Μέχρι τώρα αναφερθήκαμε κυρίως σε μερικά από τα χαρακτηριστικά και τα επιτεύγματα ατόμων ελληνικής καταγωγής, καθώς και σε μερικές από τις εκφράσεις της ελληνικότητας και της εθνικής τους συνείδησης. Χρήσιμο είναι επίσης να αναφερθούμε, έστω και για λίγο, στις ανάγκες τους και τις φιλοδοξίες τους. Ιδού λοιπόν μερικές:

     

    • θεωρούν τον εαυτό τους Έλληνες ή ελληνικής καταγωγής και εκτιμούν ιδιαίτερα την ελληνική κληρονομιά, γλώσσα, πολιτισμό και θρησκεία.
    • ðáó÷ßæïõí ãéá íá ðåôý÷ïõí óôï ðñïóùðéêü ôïõò åðßðåäï êáé óôïí åðáããåëìáôéêü ôïõò ôïìÝá óáí ðïëßôåò ôçò ÷þñáò ðïõ ìÝíïõí êáé óáí ¸ëëçíåò/åëëçíéêÞò êáôáãùãÞò.
    • ¸÷ïõí ôï áßóèçìá ôçò ôáýôéóçò ìå Üëëá Üôïìá åëëçíéêÞò êáôáãùãÞò óôçí ÷þñá ôçò Διασποράς που ζουν, με Έλληνες στην Ελλάδα, και αισθάνονται την ανάγκη να έχουν επαφές και δεσμούς μ’ αυτούς και με την Ελλάδα.
    • Επιδιώκουν να διατηρήσουν και να μάθουν περισσότερα για πτυχές της ταυτότητάς τους και να μεταφέρουν αυτό το αίσθημα και στα παιδιά τους.
    • Åðéäéþêïõí íá äçìéïõñãÞóïõí äåóìïýò ìå Üëëïõò óáí êé’áõôïýò ìå óêïðü íá åêöñÜóïõí êáé íá ðñïÜãïõí ôçí åëëçíéêüôçôÜ ôïõò.
    • ¸÷ïõí ôçí âáèéÜ åðéèõìßá ãéá ôá ðáéäéÜ ôïõò êáé ôïõò Üëëïõò áðïãüíïõò ôïõò íá äéáôçñÞóïõí ôçí åëëçíéêüôçôá êáé ôïõò äåóìïýò ôïõò ìå ôïí Åëëçíéóìü êáé ôçí ÅëëÜäá.
    • Ðáó÷ßæïõí íá éäñýóïõí êáé íá äéáôçñÞóïõí åíþóåéò, óõëëüãïõò, ïñãáíéóìïýò êáé êÜèå åßäïõò éäñýìáôá ãéá ôçí Ýêöñáóç ôçò åëëçíéêüôçôáò êáé ôá ïðïßá êáèéåñþíïõí êáé ðñïóöÝñïíôáé ùò óçìåßá áíáöïñÜò ãéá ôéò åëëçíéêÝò êïéíüôçôåò óôçí Διασπορά.
    • Επιθυμούν να διατηρήσουν τους δεσμούς τους με την Ελλάδα με σκοπό την ενδυνάμωση της ελληνικής τους ταυτότητας.
    • Έχουν ιδιαίτερους δεσμούς με την περιοχή της Ελλάδας απ’ όπου κατάγονται και αισθάνονται την ανάγκη να συνδεθούν περισσότερο μ’ αυτήν.
    • ÌïéñÜæïíôáé ôéò ßäéåò áíçóõ÷ßåò ó÷åôéêÜ ìå èÝìáôá ðïõ èßãïõí ôïí åëëçíéóìü êáé ôá åèíéêÜ óõìöÝñïíôá ôçò ÅëëÜäáò êáé åßíáé ðñüèõìïé íá ðñïóöÝñïõí ãéá ôçí ðñïþèçóÞ ôïõò.
  • Αυτές είναι μερικές από τις κυριότερες φιλοδοξίες και ανάγκες οι οποίες ενεργούν ως κινητήρια δύναμη για άτομα ελληνικής καταγωγής ώστε να συνδεθούν και να οργανωθούν με βάση την ελληνικότητά τους και τα κοινά συμφέροντα. Έχουμε όμως και άλλες καινούργιες φιλοδοξίες και ανάγκες που παρουσιάζονται και οι οποίες οφείλονται κυρίως στην παγκοσμιοποίηση. Ας δούμε μερικές απ’ αυτές:

     

    • Επιθυμούν να μείνουν στην Ελλάδα μόνιμα ή κατά περιόδους.
    • Επιθυμούν να αποκτήσουν την ελληνική ιθαγένεια και να συμμετάσχουν στα «κοινά» της Ελλάδας.
    • Åðéèõìïýí íá äéåêäéêÞóïõí ðåñéïõóßá ðïõ áíÞêå óôïõò ãïíåßò ôïõò Þ óôïõò ðáððïýäåò ôïõò.
    • Åðéèõìïýí íá êôßóïõí óðßôé óôçí ÅëëÜäá.
    • Åðéèõìïýí íá «óõììá÷Þóïõí» ìå ïìïïδεάτες τους (άτομα και οργανισμούς) για τις επαγγελματικές και εμπορικές τους επιδιώξεις.
    • Επιθυμούν να εξοικειωθούν περισσότερο με την ζωή στην Ελλάδα, να την εξερευνήσουν, να μάθουν την γλώσσα καλύτερα και να μάθουν περισσότερα για την ιστορία της οικογένειάς τους.
    • Επιθυμούν να προσφέρουν στην Ελλάδα και στην συγκεκριμένη περιοχή από την οποία κατάγονται.
    • Áõôïß ïé ïðïßïé åßíáé ìåôáíÜóôåò èÝëïõí ç óýíôáîÞ ôïõò íá ðëçñþíåôáé óôçí ÷þñá ôïõ åîùôåñéêïý ðïõ æïõí.
  • Όλα τα παραπάνω  φαίνεται ότι γίνονται και τώρα αλλά, πιστεύουμε, σε μικρή κλίμακα. Επί πλέον ο πληθυσμός στον οποίον αναφερόμαστε είναι δεύτερης, τρίτης και μεταγενέστερων γενεών και σαν σύνολο, όπως προαναφέραμε,  αισθάνονται άνετα να ζουν σε πολύ-πολιτισμικές κοινωνίες και προτιμούν να έχουν διπλή υπηκοότητα. Ο Georgakas αναφέρεται σ’ αυτήν την δι-εθνικότητα λέγοντας (η μετάφραση δική μας):

     

    “…ένα τρίτο είδος εθνικής ταυτότητας αρχίζει να παρουσιάζεται, μια αντίδραση που θα μπορούσε να περιγραφεί ως δι-εθνική και υπερ-εθνική ελληνικότητα……Ο δι-εθνικός Έλληνας καλλιεργεί τον πολιτισμό της προγονικής του πατρίδας…….ο δι-εθνικός Έλληνας ταυτόχρονα ασπάζεται τον πολιτισμό του νέου κόσμου. Αντί να αγωνιά ποιόν πολιτισμό θα διαλέξει, δι-εθνικά άτομα αισθάνονται άνετα και με τους δυο……. Και βρίσκονται  κυρίως ανάμεσα σ’ αυτούς που έχουν υψηλό βαθμό εκπαίδευσης και σ’ αυτούς που απασχολούνται με τις καλές τέχνες και το εμπόριο» (σελ. 3)

     

    Κάτι το παρόμοιο συμβαίνει και με την πλειοψηφία ατόμων Τρικαλινής καταγωγής στη Διασπορά. Ούτε μετανάστες είναι, ούτε απλώς Τρικαλινοί Έλληνες είναι. Είναι Ελληνο-αυστραλοί, Ελληνο-αμερικανοί και Ελληνο-καναδοί, αν και σε πολλές περιπτώσεις ταυτίζονται με τα Τρίκαλα, αν οι γονείς τους κατάγονται απ’ εδώ. Οι λεγόμενοι μετανάστες αντιπροσωπεύουν ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού στον οποίον αναφερόμαστε ως απόδημο Ελληνισμό. Τούτα είναι σημαντικά πράγματα που όλοι μας πρέπει ναχουμε κατά νου σε σχέση όχι μόνον με τούτη την έκθεση και τούτο το συνέδριο, αλλά και με παρόμοια και συνέδρια και έρευνες στο μέλλον.

    Ανεξάρτητα από τα θέματα που θα ‘θελε κανείς να θίξει  για τη διπλή υπηκοότητα, εκείνο που παραμένει είναι ότι η πλειοψηφία των ατόμων ελληνικής καταγωγής αισθάνεται υπερηφάνεια για την ελληνική τους κληρονομιά, τις ελληνικές ρίζες τους και είναι δεμένα με την Ελλάδα και την καταγωγή τους. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θέλουν να διατηρήσουν πλευρές της ελληνικότητας και να αποτελέσουν κομμάτι του ελληνισμού του μέλλοντος. Εμείς πιστεύουμε ότι δεν είναι υπερβολή να ισχυριστούμε ότι πολλά απ’ αυτά διακατέχονται από υψηλό βαθμό ταύτισης με τα ελληνικά εθνικά χαρακτηριστικά και την ελληνικότητα σε σύγκριση με κάποιον Τρικαλινό εδώ στα Τρίκαλα  - ιδού τα Τρίκαλα λοιπόν, …….ιδού και το πήδημα!!!.

    Πιθανόν με βάση τα όσα είπαμε μέχρι τώρα μπορούμε να διαμορφώσουμε πολλά συμπεράσματα, αλλά τουλάχιστον ένα απ’ αυτά είναι η δέσμευση, υποχρέωση ίσως, να διατηρήσουν ό,τι μπορούν από την ελληνικότητα. θεωρούμε αυτή την αδιαπραγμάτευτη δέσμευση ως την βασική συνθήκη για την προαγωγή (και την προβολή) της ελληνικότητας και της εθνικής συνείδησης.

     

     

    Συνθήκες και στρατηγικές ενδυνάμωσης της ελληνικότητας και της εθνικής συνείδησης

     

    Πιστεύουμε ότι οι ακόλουθες είναι μερικές από τις κύριες συνθήκες για την διατήρηση και την προαγωγή της ελληνικότητας και της εθνικής συνείδησης και πιστεύουμε ότι  ήδη υπάρχουν σε έναν βαθμό.

     

    • Ένα αισθητό επίπεδο δέσμευσης για την διατήρηση της ελληνικότητας και της εθνικής συνείδησης εκ μέρους του πληθυσμού ελληνικής καταγωγής στην Διασπορά.
    • Ένα αισθητό επίπεδο ανάπτυξης και δημιουργικής διαμόρφωσης εκ μέρους των παροικιών στην Διασπορά που στοχεύουν στην διατήρηση και στην προαγωγή της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας, του ελληνικού πολιτισμού και ελληνικών σπουδών στις χώρες της Διασποράς.
    • Συνεχής εγκατάσταση Ελλήνων μεταναστών στη Διασπορά.
    • Óõíå÷åßò åðáöÝò êáé óêüðéìåò ðñïó÷åäéáóìÝíåò ó÷Ýóåéò êáé áëëçëåðéäñÜóåéò ìåôáîý ôïõ ðëçèõóìïý åëëçíéêÞò êáôáãùãÞò óôçí Διασπορά και Ελλήνων στην Ελλάδα.
    • Καθιέρωση ευκαιριών και προγραμμάτων για επαφή και σχέσεις μεταξύ της ελληνικής Διασποράς και της Ελλάδας.
    • Ένα αισθητό επίπεδο δέσμευσης εκ μέρους της Ελλάδας το οποίο θα πρέπει να μεταφραστεί σε κατάλληλη οικονομική υποστήριξη πρωτοβουλιών μέσα στον ελλαδικό χώρο και στην Διασπορά.
  • Βασικός παράγοντας αυτών των συνθηκών είναι η επαφή και η ανταλλαγή απόψεων μεταξύ ατόμων ελληνικής καταγωγής στην Διασπορά. Επαφές και δεσμοί μεταξύ ατόμων ελληνικής καταγωγής στην Διασπορά και μεταξύ αυτών και Ελλήνων στην Ελλάδα ενδυναμώνουν την ελληνικότητα και την εθνική τους συνείδηση. Αυτές οι επαφές προσφέρονται ως σημεία αναφοράς για την ελληνική τους ταυτότητα και είναι ευκαιρίες για συνεργασία πάνω σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος, για ενημέρωση γύρω από τον παγκόσμιο ελληνισμό και την ανάπτυξη μονίμων σχέσεων μεταξύ Ελλήνων στην Ελλάδα και άλλων στην Διασπορά.

    Μέχρι τώρα αναφερθήκαμε στις μορφές επικοινωνίας και ανταλλαγής που ήδη υπάρχουν, και οι ακόλουθες στρατηγικές αναπτύσσονται γύρω απ’ αυτά τα θέματα, καθώς επίσης και γύρω από την ικανοποίηση αναγκών και φιλοδοξιών ανθρώπων  ελληνικής καταγωγής στη Διασπορά. Οι στρατηγικές απαιτούν την πληροφόρηση της Ελλάδας και των διαφόρων νομών της σχετικά με τους Ελληνοαμερικανούς, Ελληνοκαναδούς, Ελληνοαυστραλούς (των ανθρώπων και των οργανώσεών τους), και τη δικτύωση και συνεργασία μαζί τους στα πλαίσια κοινών τους ενδιαφερόντων.

     

    • Η Ελλάδα χρειάζεται να λαμβάνει υπόψιν τα δικαιώματα των ατόμων με ελληνική υπηκοότητα που ζουν εκτός Ελλάδας (σε κάποιες περιπτώσεις ορισμένοι απ’ αυτούς είναι υπήκοοι μόνο της Ελλάδας) και το είδος των σχέσεων που θέλει να έχει μ’ αυτούς τους υπηκόους της. Σε ιδανικό επίπεδο, πρέπει να θεσπιστεί νομοθεσία που να τους παρέχει τα ίδια δικαιώματα με τους πολίτες που ζουν εντός Ελλάδας (αφαιρώντας έτσι τον χαρακτηρισμό δεύτερης κατηγορίας πολίτες)………Επίσης πρέπει να θεσμοθετηθεί δια νόμου η ανταπόδοση της διασφάλισης εισοδήματος και των οφελειών που χαίρουν οι Αυστραλοί πολίτες που ζουν στην Ελλάδα.
    • Πολλά άτομα ελληνικής καταγωγής στη Διασπορά έχουν το δικαίωμα να διεκδικήσουν ελληνική υπηκοότητα και θέλουν να τη λάβουν. Πρέπει να έχουν ευκολότερη πρόσβαση σχετικά με το πώς να κάνουν την αίτηση και να ακολουθήσουν τις απαιτούμενες διαδικασίες.
    • Υπάρχει ανάγκη ποιοτικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών προγραμμάτων στην ελληνική και αγγλική γλώσσα. Προσεκτικότερος σχεδιασμός και ειδικές γνώσεις απαιτούνται για τον καθορισμό και την παροχή καταλληλότερων προγραμμάτων. Παραδείγματα καταλληλότερων προγραμμάτων είναι: ντοκυμανταίρ, ιστορία και γεωγραφία της Ελλάδας, επικαιρότητα και άλλα. Καθώς η πλειοψηφία ανθρώπων ελληνικής καταγωγής έχουν περιορισμένη γνώση της ελληνικής γλώσσας, είναι κατάλληλα τα διάφορα προγράμματα σχετικά με αυτή.
    • Οι πρωτοβουλίες που λαμβάνονται από την Ελλάδα για την εγκατάσταση δικτύων με  σκοπό την προώθηση εκπαιδευτικών, εμπορικών, πολιτιστικών και οικονομικών ανταλλαγών μεταξύ ανθρώπων ελληνικής καταγωγής στη Διασπορά και της Ελλάδας, πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω σε τοπικό επίπεδο (νομών, επαρχιών). Για παράδειγμα, σχετικοί οργανισμοί στα Τρίκαλα θα πρέπει να εμπλακούν σε δίκτυα που λειτουργούν σε εθνικό επίπεδο. Επίσης τα Τρίκαλα πρέπει να πάρουν δικές τους πρωτοβουλίες και να δικτυωθούν με τοπικές ενώσεις σε Αυστραλία, Καναδά και Ηνωμένες πολιτείες.
    • Υπάρχουν μερικά μέρη στην Αυστραλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες που έχουν σημαντικά υψηλούς αριθμούς Θεσσαλών. Τα Τρίκαλα θα μπορούσαν να καθιερώσουν σχέσεις <αδελφής πόλης> σε τέτοιες περιπτώσεις, όπως έχουν κάνει με Γαλλία, Γερμανία και να αρχίσουν ανταλλαγές με αρκετές περιοχές.
    • Τα Τρίκαλα θα μπορούσαν να οργανώσουν πολιτιστικά, εκπαιδευτικά και άλλα δια-δραστικά προγράμματα ανάμεσα σε πολλές Ελληνο-Αυστραλιανές και Ελληνο-Αμερικάνικες κοινότητες και άλλους Έλληνες της Διασποράς. Για παράδειγμα θα μπορούσαν να γίνουν ανταλλαγές σπουδαστών σε διάφορα επίπεδα. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για την οργάνωση ανταλλαγών σπουδαστών σε πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση (μέσω διεθνών ομάδων ανταλλαγών σπουδαστών). Άλλωστε τα Τρίκαλα θα μπορούσαν να οργανώσουν δικές τους ανταλλαγές μέσω προγραμμάτων των δικών τους σχολείων ή πανεπιστημίων. Στην τελευταία περίπτωση θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν μεταπτυχιακές σπουδές ή πανεπιστημιακές σπουδές όπου οι φοιτητές θα μπορούσαν να παρακολουθήσουν μαθήματα στην Ελλάδα, αναγνωρίζοντάς τα στο εξωτερικό για την απόκτηση του πτυχίου τους. Σε τέτοιες ανταλλαγές τα Τρίκαλα θα στοχεύουν σε φοιτητές με γονεϊκούς δεσμούς στην περιοχή. Θα μπορούσε επίσης να υπάρξει ανταλλαγή/συνεργασία σε επαγγελματικό επίπεδο όπου, για παράδειγμα, δάσκαλοι / γιατροί / κοινωνικοί λειτουργοί θα ζούσαν και θα εργάζονταν για ένα χρονικό διάστημα στα Τρίκαλα για να μάθουν και να συνεισφέρουν στο συγκεκριμένο εργασιακό τους πεδίο. Παρόμοιες ανταλλαγές και δικτύωση θα μπορούσαν να γίνουν στον τομέα του εμπορίου. Μέσω αυτών των αλληλεπιδράσεων εδραιώνονται οι μακροχρόνιες σχέσεις και, φυσικά, γνώσεις.
    • Να αναζητήσουν , στρατολογήσουν και να υποστηρίξουν άτομα που έχουν την προοπτική να αποτελέσουν τους μελλοντικούς ηγέτες των κοινοτήτων της Διασποράς και να εμπλακούν σε όλα τα ζητήματα και όχι μόνο αυτά που σχετίζονται με την Ελλάδα.
    • Πρέπει να δημιουργηθεί ένα σημείο αναφοράς για την πληροφόρηση των ατόμων ελληνικής καταγωγής. Θα πρέπει να διαφημιστεί ευρέως και να είναι εύκολα προσβάσιμο. Τα Τρίκαλα θα μπορούσαν να φτιάξουν μια ιστοσελίδα στα ελληνικά και στα αγγλικά, με σχετικές πληροφορίες γύρω από τα Τρίκαλα και τις πρωτοβουλίες που αναπτύσσουν για την επικοινωνία με τα ελληνικής καταγωγής άτομα στη Διασπορά. Θα μπορούσε να περιλαμβάνει σελίδες με την ιστορία των Τρικάλων, την ιστορία των μεταναστών τους, που εκείνοι εγκαταστάθηκαν και προγραμματισμό για δικτύωση και ανταλλαγές.
    • Πιστεύουμε ότι είναι ωφέλιμο να εξεταστεί η πιθανότητα διενέργειας συγκριτικών ερευνών σχετικά με την εγκατάσταση, εμπειριών, κλπ των μεταναστών από τα Τρίκαλα και των απογόνων τους στην Διασπορά.
  • Όπως υποδεικνύεται με τα παραπάνω, οι μετέπειτα γενεές των ατόμων με ελληνική καταγωγή είναι σε καλή θέση να εκφράσουν την ελληνικότητά τους και να συνεισφέρουν στην περαιτέρω ανάπτυξη του ελληνισμού. Είναι αυτή ακριβώς η ομάδα των ανθρώπων για τους οποίους η Ελλάδα θα έπρεπε να αναλογιστεί περισσότερο τι έχει κάνει και τι κάνει για να τους συμπεριλάβει στην οικογένειά της και στις επιδιώξεις του ελληνισμού σε παγκόσμια κλίμακα.
  •  

    BIBLIOGRAPHY

     

    Anagnostou P, Augoustakis S, Anagnostou A, 1997, "The Politics of Welfare Service Developments Within the Greek Community in Australia" in Ioannides C P (Ed.), Greeks in English-Speaking Countries : Culture, Identity, Politics, Melissa Media Associates, New Rochelle, pp 91 - 115.

     

    Anagnostou P,  2001, “Greeks in South Australia” in Jupp J, (Editor) The Australian People:An Encyclopedia of the Nation, Its People and Their Origins,  Cambridge University Press, pp 401-405.

     

    Chouliaras Y,  1993, "Greek Culture in the New Europe" in Psomiadis H, Thomadakis S, (Editors) Greece, The New Europe, And The Changing International Order, Pella Publishing Company., New York NY, pp 79 - 122.

     

    Clifford J, 1999, "Diasporas" in Guibernau M, Rex J, (Editors)The Ethnicity Reader : nationalism Multiculturalism and Migration, Blackwell, USA, pp 283 - 290.

     

    Constantelos D J, 1997, "The Greek Orthodox Church and the Future f the Greek Identity in America" in Ioannides C P (Ed.), Greeks in English-Speaking Countries : Culture, Identity, Politics, Melissa Media Associates, New Rochelle, pp 55 - 67.

     

    Diaspora (2006, July 21) In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved July 27, 2006, from http://en.wikipedia.org//w/index.php

     

    Gavaki E, Stalikas A, 1997, "Ethnic Identity, Self-Esteem, and Academic Achievement" in Ioannides C P (Ed.), Greeks in English-Speaking Countries : Culture, Identity, Politics, Melissa Media Associates, New Rochelle, pp 139 - 160.

     

    Georgakas D, 'The Now and Future Greek America Strategies for Survival' presentation of the 2nd Pallas Lecture in Modern Greek Studies' 15 February 2004.

    http://www.Isa.umich.edu/modgreek/printversion/0,2251,4577%2Aarticle%2A16388..15/07/2006

     

    Georgiou P, 'Australia and Greece' Presentation to 2nd International Conference of Research Institutes for Hellenism: Hellenism in the 21st Century, Melbourne,  2 August 1997

     

    Hatzidimitriou C G, 1997, "Church-Community Relations in the United States" in Ioannides C P (Ed.), Greeks in English-Speaking Countries : Culture, Identity, Politics, Melissa Media Associates, New Rochelle, pp 69 - 87.

     

    Ioannides C P (Ed.), Greeks in English-Speaking Countries : Culture, Identity, Politics, Melissa Media Associates, New Rochelle, 1997.

     

    Jupp J, (Editor) The Australian People:An Encyclopedia of the Nation, Its People and Their Origins, Cambridge University Press, 2001.

     

    Jusdanis G, "Hellenisms" (1995) 3 Modern Greek Studies (Australia and New Zealand) 97-115.

     

    Kopan A, 1997, "Greek Education in America and the Third Generation of Greek Americans : The Case of Chicago" in Ioannides C P (Ed.), Greeks in English-Speaking Countries : Culture, Identity, Politics, Melissa Media Associates, New Rochelle, pp 161 - 174.

     

    Montserrat G, Rex J, (Edits.) The Ethnicity Reader : Nationalism Multiculturalism and Migration, Polity Press, Cambridge, 1999.

     

    Olzak S, Nagel J, (Edits.) Competitive Ethnic Relations, Academic Press, Orlando Florida, 1986.

     

    Orfanos S D, Psomiades HJ, Spiridakis J, (Edits.) 1987 Education and Greek Americans:Process and Prospects, Pella, New York NY, 1987.

     

    Rubenstein K, 1999 "Citizenship in Australia" in Jupp J, (Editor) The Australian People : An Encyclopedia of the Nation, Its People and Their Origins,  Cambridge University Press, pp 762-764.

    Tsounis M P, Greek Communities in Australia, PhD thesis, University of Adelaide,1971.

    van den Berghe P L, The Ethnic Phenomenon, Elsevier, New York, 1981.

     

    Vryonis Jr S, A Brief History of the Greek-American Community of St.George, Memphis, Tennessee 1962-1882 (Malibu: Undeena Publications, 1982 referred to by Hatzidimitriou C G, 1997, "Church-Community Relations in the United States" in Ioannides C P (Ed.), Greeks in English-Speaking Countries : Culture, Identity, Politics, Melissa Media Associates, New Rochelle, pp 69 - 87.

     

     

    Definitions of Ethnicity on the Web:

    • A group of people who have certain background characteristics eg language, culture and religion in common, which provide the group with a distinct identity as seen by themselves and others.
      www.uwic.ac.uk/shss/dom/newweb/General/Glossary.htm
    • A sense of being different than other groups because of cultural tradition, ancestry, national origin, history, or religion.
      web.bryant.edu/~fsp/modules/2/diversitygloss.htm
    • a basis for social categories that are rooted in socially perceived differences in national origin, language, and/or religion.
      farahsouth.cgu.edu/dictionary/
    • Ethnicity is a social construction that indicates identification with a particular group which is often descended from common ancestors. Members of the group share common cultural traits (such as language, religion, and dress) and are an identifiable minority within the larger nation-state. www2.truman.edu/~marc/resources/terms.html
  • Ethnic Group

     

  •